بيماري هاي غير عفوني و روش هاي درماني
بيماري هاي غير عفوني :
در بيماري هاي عفوني بيماري از يك ماهي به يك ماهي ديگر انتقال مي يابد .در بيماري هاي غير عفوني برعكس است.
كمبود اكسيژن:
كاهش اكسيژن محلول باعث اين عارضه مي شود .
علائم :
ماهيان مبتلا شده در خروجي جمع مي شوند و در سسطح آب نفس نفس مي زنند .كمبود اكسيژن باعث تلفات ناگهاني مي شود.
پيشگيري و درمان :
چك كردن اكسيژن محلول و تلاش براي تامين كردن سطح مطلوب اكسيژن با استفاده از هوادهي مفيد است.
آلكالوز:
آب براي بيشتر گونه ها قليايي است و در معني PH افزايش مي يابد بالاتر از سطح تحمل ماهي است.
علائم :
وقتي PH در يك دوره طولاني افزايش مي يابد باعث مرگ ماهي مي شود . اين كار مي تواند سبب پوسيدگي باله ها و آبشش را بوجود آورد .يك كدورت شيري رنگ در سطح پوست وجود دارد.
پيشگيري و درمان :
چك كردن سطح PH مي تواند موثر باشد اين مقدار را مي توان با اضافه كردن آهك و زاج سفيد كاهش داد.
اسيدوز:
اسيدوز به علت كاهش PH است .
علائم :
ماهيان آلوده داراي حركات ناگهاني هستند با حركات سريع دم و باله ها. پوست شبيه يك مايه شيري رنگ است كه داراي قرمزي و التهاب مي باشد.رسوب قهوه اي در آبشش ها مشاهده مي شود.تلفات مي تواند با سرعت بالايا به كندي باشد.
پيشگيري و درمان :
چك كردن سطح PH مي تواند موثر باشد اين مقدار را مي توان در مواقع لزوم افزايش داد.
سوء هاضمه :
اين كار به علت تغذيه بد و همچنين كمبود مواد و ويتامين ها در جيره غذايي مي باشد.تشخيص اين گونه بيماري ها مشكل است.
علائم :
بستگي به نوع كمبود مواد دارد و به طور كلي علائم شامل دفرميته بدن و حركت آرام و بيحال و كاهش اشتها و رشد كم مي باشد.
پيشگيري و درمان :
استفاده از غذاهاي بالانس شده با توجه به گونه هاي پرورشي مفيد است.محاسبه ميزان غذادهي مهم است.در غير اين صورت باعث مشكلات زيادي مي شود.در برخورد با مشكل تغيير جيره غذايي موثر است.
مسموميت:
سموم مختلفي مي تواند در ماهي ايجاد مسموميت كند.
علائم :
معمولا علائم وابسته به نوع سم مي باشد كه نشانه برجسته تلفات ناگهاني مي باشد.
پيشگيري و درمان :
پرورش دهنده ها بايد قبل از احداث استخر ها آب را از جهت سموم مختلف و آفت كش ها آزمايش كنند.آب بايد فاقد آمونياك و نيتريت و آهن و ديگر موارد مضر باشد.
درمان ها بستگي به نوع سم موجود مي باشد.ضروري ترين كار تعويض سريع آب مي باشد.
بيماري خون قهوه اي:
نيتريت بالا در خون باعث اكسيدهموگلوبين به مت هموگلوبين مي شود .
علائم :
علائم بيماري خون قهوه اي شامل كاهش اشتها , پرش يكباره و مشاهده خون قهوه اي رنگ مي باشد .تلفات در ماهيان ناگهاني است.
پيشگيري و درمان :
اين بيماري با كنترل ميزان نيتريت در آب كنترل مي شود و بايد سطح نيتريت را.وقتي دما و PH بالاست كاهش مي دهيم,كلريد سديم يا نمك هاي ديگر مفيداند تا تاثير نيتريت را كاهش دهند.
كم خوني :
تغذيه بد و يا بيماري مزمن باعث كم خوني مي شود.كم خوني باعث ناتواني سلول هاي خوني در حمل اكسيژن مي شود.
علائم :
كم خوني باعث بي حال ,كاهش توانايي مي شود و آبشش ها كم رنگ مي شوند و گاهي باعث مرگ مي شوند.
پيشگيري و درمان :
بهترين پيشگيري و درمان استفاده از غذاي با جيره كامل است كه از وجود بيماري جلوگيري مي كنند.
بيماري حباب گازي:
آب فوق اشباح با اكسيژن يا نيتريت سبب بيماري حباب گازي مي شود.اين فوق اشباح شدن معمولا در آب چاه و در چشمه ها وقتي كه برف ذوب مي شود وجود دارد و زماني كه كه هوا داخل آب به وسيله پمپ كردن انتشار مي يابد.
علائم :
ماهيان مبتلا شده داراي حباب هايي در زير پوست ,بافت آبشش اند.
پيشگيري و درمان :
سطح اكسيژن محلول و نيتريت بايد كنترل شود و از رشد جلبك ها و شكوفايي جلبكي خودداري شود.اين حالت با انجام هوادهي برطرف مي شود.
بيماري هاي ژنتيكي:
حالت هاي غير عادي ژنتيكي شامل تغييرات شكل بدن كه بطور مثال نداشتن دم و يا داشتن يك دم اضافي است.استفاده از مولدين جهت تكثير در سال هاي متوالي, هماوري را كاهش مي دهد و بيماري هاي ژنتيكي را افزايش مي دهد.
درمان بيماريها :
قبل از شروع هر كاري بايد چهار فاكتور را بررسي كرد:
1. مقدار از آبي كه مورد استفاده است و يا در واحد پرورشي استفاده مي شود.
2. گونه ماهي و سن زيرا گونه ها و سن هاي مختلف واكنش هاي مختلفي به دارو هاي شيميايي نشان مي دهند.
3. ميزان سميت يك ماده شيميايي براي گونه هاي مورد مداوا و اثر آب بر ميزان تاثير مواد شيميايي بايد شناخته شده باشد
.
4. بيماري كه بايد درمان شود .
روش هاي درماني :
روش هاي مختلفي از درمان و دارودهي در كنترل بيماريهاي ماهي بكار مي رود.
Dip:
در اين روش يك محلول غليظ از ماده شيميايي براي مدت نسبتا كوتاه مورد استفاده است. اين روش مي تواند خطرناك باشد چون غلظت ماده شيميايي بالا است.ماهيان در توري قرار مي گيرند و براي مدت كوتاهي در محلول غليظ غوطه ور مي شوند.اين زمان 45-15 ثانيه است كه بسته به نوع ماده شيميايي و نوع گونه ماهي درماني متغيير است.
Flush :
اين روش خيلي ساده است و يك محلول قوي را در ابتداي ورودي مي ريزند كه اجازه مي دهند اين ماده به تمام واحد پرورشي برود.آب با جريان كافي بايد موجود باشد تا ماده شيميايي سريع در تمام سيستم پخش شود .از اين روش در تانك ها و استخر هاي پرورشي استفاده نمي شود.
Prolonged :
دو نوع درمان مدت دار وجود دارد:
1. حمام كوتاه مدت
2. حمام دائمي
حمام كوتاه مدت:
نياز به مقدار كافي از دارو دارد تا به آرامي به استخر ها در ورودي اضافه شود و در زمان معين معمولا در يك ساعت از خروجي خارج مي شود.مراقبت هاي زيادي بايد در طول درمان انجام بپذيرد تا از وقوع خسارات جلوگيري شود .در زمان يك ساعت دارو دهي بايد ماهيان بررسي شوند .
حمام دائمي :
معمولا از اين روش استفاده مي شود در استخر هاي يا تانك ها پرورش ماهي كه دارو به طور دائمي به ورودي اضافه مي شود كه غلظت آن پايين است ولي مقدار زيادي از دارو مورد نياز است كه درمان بي خطر است.
دارودهي خوراكي:
در درمان بعضي از بيماري دارو بايد همراه با غذا باشد كه دارو وارد معده ماهي بيمار شود. بدين منظور دارو يا به صورت تركيب با غذا و يا درون كپسول هاي محكم وارد معده ماهي مي شود.مبناي دارو دهي براساس وزن بدن مي باشد.
تزريق:
ماهيان بزرگ و با ارزش وقتي كه تعداد آنها كم است به وسله تزريق مداوا مي شوند كه ممكن است تزريق داخل محوطه شكمي باشد (IP) يا درون عضلات باشد(IM) .در هنگام تاثير دارو, روش (IP) سريعتر از (IM) مي باشد. در تزريق (IP) بايد مراقب بود كه اندام هاي داخلي آسيب نبينند.محل تزريق در (IP) پايه باله سينه اي است.و محل تزريق در (IM) بلافاصله بعد از باله پشتي است.
محاسبه دارو :
همه پرورش دهندگان تجاري بايد محاسبه ميزان دارو را بدانند.تعيين ميزان مواد داروئي به نوع روش دارودهي بستگي دارد.قبل از هر نوع دارو دهي ميزان آب,نوع ماهي, شرايط شيميايي آب , و روش هاي درماني بايد شناخته شود.هنگامي كه ميزان دارو محاسبه نشود خسارات زيادي ايجاد مي شود.
فرمول مبنا :
در بيشتر درمانها از فرمول زير استفاده مي شود:
=V*C.f.*ppm*100/%A1ميزان داروي مصرفي
V:ميزان آب مورد استفاده در دارودرماني
C.F.: يك تبديل كه مقدار ماده شيميايي را ppm تبديل مي كند .كه اين مقدار از جدول A2 كه در ضميمه است بدست مي آيد.
ppm : يك قسمت در ميليون
%A1 /100 : 100 تقسيم بر A1 كه مقدار خلوص ماده شيميايي است.
مقاوم سازي :
واكسيناسيون جهت مقاوم سازي در مقابل بيماري هاي ماهيان پرورشي مورد استفاده است.كه اين واكسن ها براي برخي از بيماري ها ساخته شده است.
استفاده از واكسيناسيون در چند سال اخير رشد سريع داشته است به دلايل زير:
ليست داروهاي آنتي بيوتيك كه مجاز به استفاده اند خيلي كم شده و به همين دليل استفاده از آنتي بيوتيك كاهش يافته است.
تاثيرات داروهاي آنتي بيوتيك بر روي بيماري ها كم شده است به دليل مقاوم سازي باكتري هاي پاتوژن.
خطر انتقال آنتي بيوتيك ها به انسان افزايش يافته است و امكان دارد كه داروي مصرفي براي ماهيان پرورشي در بدن آنها بماند و براي انسان ها مضر باشد.
بيماري هاي ويروسي باآنتي بيوتيك هاي موجود درمان نمي شوند.
مزاياي مقاوم سازي :
آنتي بيوتيك ها بر روي همه بيماري هاي باكتريايي موثر نيستند.
نمي توان بيماري هاي ويروسي و باكتريايي را كنترل كرد.
واكسيناسيون مناسب و مقرون به صرفه است.
اجازه استفاده از آنتي بيوتيك ها بايد وجود داشته باشد كه اين قوانين بسيار دقيق و محدود كننده اند.
